سلول‌های بنیادی و دیابت نوع ۱: پتانسیل‌های جدید درمانی در تحقیقات بالینی

در یک مطالعه موردی، روند دیابت نوع ۱ به طور غیرمنتظره‌ای معکوس شد. این تغییر غیرمنتظره نشان‌دهنده پتانسیل‌های جدید در درک و درمان این بیماری است. دیابت نوع ۱ که معمولاً به عنوان یک بیماری مزمن و غیرقابل درمان شناخته می‌شود، در این مطالعه به شکل قابل توجهی بهبود پیدا کرد، که ممکن است نتایج و رویکردهای جدیدی را برای درمان‌های آینده به همراه داشته باشد. این تحقیق می‌تواند منجر به بررسی‌های بیشتر و نوآوری‌های علمی در سلول‌های بنیادی برای درمان دیابت نوع ۱ شود.

زنی که به دیابت نوع ۱ مبتلا بود، تحت درمان با سلول‌های بنیادی خود قرار گرفت. محققان چینی دریافتند که ۷۵ روز پس از درمان، او دیگر نیازی به انسولین نداشت، زیرا سلول‌های بنیادی تزریق‌شده در بدن او شروع به عملکرد کرده بودند.  این موفقیت توجه افراد بیشتری را به سمت این مطالعه و سایر آزمایش‌های درمانی سلول‌های بنیادی جلب کرده است.

این زن کمتر از ۳ ماه پس از تزریق سلول‌های بنیادی، بدنش شروع به تولید انسولین کرد و یک سال پس از درمان همچنان بدون نیاز به تزریق انسولین بود.
بر اساس گفته‌های محققان در Medical News Today، این اولین مورد از این نوع است و از آن زمان دو فرد دیگر نیز به این مطالعه بالینی در چین پیوسته‌اند. دکتر هونگکویی دنگ، زیست‌شناس سلولی از دانشگاه پکن و نویسنده اصلی این مطالعه که در مجله Cell منتشر شده، بیان داشت:

• این آزمایش هنوز ادامه دارد و شامل سه بیمار است. پس از بررسی موقت داده‌های بیمار اول و انتشار مقاله، بیماران دوم و سوم به مطالعه افزوده شدند. پیگیری طولانی‌مدت حداقل دو ساله برای این بیماران در حال انجام است و علاوه بر این، سایر درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی برای دیابت نوع ۱ و ۲ نیز در دست توسعه و آزمایش هستند.

روش و نتایج درمان

در این مطالعه، محققان از بیمارستان مرکزی تیانجین و دانشگاه نانکای چین، سلول‌های چربی یک زن ۲۵ ساله مبتلا به دیابت نوع ۱ را به سلول‌های بنیادی پرتوان تبدیل کردند، که توانایی تبدیل به انواع مختلف سلول‌ها را دارند. سپس این سلول‌ها را به سلول‌های ایزولت تبدیل کرده و در شکم بیمار تزریق کردند. این سلول‌ها با موفقیت در بدن او پیوند خوردند و حتی شروع به رشد عروق خونی جدید کردند.

حدود دو و نیم ماه پس از درمان، محققان متوجه شدند که او دیگر به تزریق انسولین نیازی ندارد و حتی یک سال پس از درمان نیز همچنان بدون نیاز به انسولین به زندگی خود ادامه می‌دهد. پیش از درمان، تنها ۴۳.۱۸٪ از زمان، قند خون او در محدوده هدف بود، اما چهار ماه پس از درمان، این میزان به ۹۶.۲٪ افزایش یافت و سطح HbA1c او به حد غیر دیابتی رسید که نشان‌دهنده کنترل پایدار و موفق قند خون در طولانی‌مدت است.

این مطالعه گامی اساسی در راستای درمان دیابت نوع ۱ با استفاده از سلول‌های بنیادی به شمار می‌آید و امیدهای تازه‌ای برای درمان‌هایی که نیاز به انسولین را برطرف کنند، ایجاد کرده است. در ژوئن ۲۰۲۴، شرکت Vertex نتایج اولیه آزمایش‌های بالینی خود را در نشست علمی انجمن دیابت آمریکا ارائه کرد. این داده‌ها نشان دادند که سلول‌های ایزولت تولیدکننده انسولین، مشتق‌شده از سلول‌های بنیادی، به بهبود شرکت‌کنندگان کمک کرده و تعداد آن‌ها به ۳۷ نفر رسیده است.

همچنین در سال ۲۰۲۱، آزمایش مشابهی در کانادا منتشر شد که ایمنی پیوند سلول‌های تولیدکننده انسولین را در ۱۷ بیمار بررسی کرده بود.
یکی از مزایای این روش این است که چون سلول‌ها از خود بیماران هستند، خطر رد پیوند یا نیاز به داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی کاهش می‌یابد.

نتیجه

این مطالعه موردی نشان‌دهنده یک پیشرفت مهم در درمان دیابت نوع ۱ با استفاده از سلول‌های بنیادی است. موفقیت در توقف نیاز به انسولین در یک بیمار و پیگیری امیدوارکننده‌ی کنترل قند خون او، افق‌های جدیدی را برای درمان این بیماری مزمن گشوده است. با تأیید نتایج در بیماران دیگر و ادامه‌ی آزمایش‌های بالینی، این روش می‌تواند به یک جایگزین مؤثر برای درمان‌های سنتی دیابت نوع ۱ تبدیل شود. موفقیت‌های مشابه از سوی شرکت‌های علمی بین‌المللی نیز نشان می‌دهد که آینده درمان دیابت با سلول‌های بنیادی، به ویژه در بیماران نوع ۱، بسیار روشن است و امکان کاهش نیاز به انسولین و خطرات همراه با آن را نوید می‌دهد.

در زمینه مسیرهای پژوهشی دیگر برای دیابت نوع یک، می‌توانید پژوهش‌های جدید درمان دیابت نوع یک را هم مطالعه کنید؛ نتایج مطالعات آزمایشی لزوماً معادل درمان تأییدشده نیست.

سؤالات متداول درباره سلول‌های بنیادی و دیابت نوع یک

آیا سلول‌های بنیادی درمان قطعی دیابت نوع ۱ هستند؟

خیر. گزارش‌های مطالعه موردی یا نتایج آزمایشی به معنی تأیید یک درمان قطعی و قابل استفاده برای همه مبتلایان نیستند.

آیا پس از یک مطالعه موفق می‌توان انسولین را قطع کرد؟

خیر. قطع یا تغییر انسولین بدون نظر پزشک می‌تواند خطرناک باشد؛ نتایج یک مطالعه پژوهشی قابل تعمیم مستقیم به همه بیماران نیست.

چرا در پژوهش‌های دیابت نوع یک سلول‌های تولیدکننده انسولین بررسی می‌شوند؟

از آنجا که در دیابت نوع یک سلول‌های بتای پانکراس آسیب می‌بینند، پژوهشگران راه‌هایی برای جایگزینی یا حفظ عملکرد آن‌ها را مطالعه می‌کنند.